Wycena przedsiębiorstw – kto i jak powinien to zrobić?

Wyceny przedsiębiorstw stają się coraz powszechniejsze w polskich realiach . Najczęściej kojarzone są z określeniem wartości firmy w kontekście transakcji kupna lub sprzedaży udziałów. Jednak zastosowanie wyceny jest znacznie szersze — sporządza się ją również na potrzeby sprawozdawczości finansowej, w postępowaniach układowych, upadłościowych czy likwidacyjnych.

Wyceny są także wykorzystywane przez banki i inne instytucje finansujące w celu oceny zdolności kredytowej danego podmiotu. Niekiedy inicjatorami wyceny są sami członkowie zarządu, udziałowcy lub akcjonariusze, którzy chcą okresowo zweryfikować wartość zaangażowanego kapitału.

Komu zlecić sporządzenie
wyceny przedsiębiorstwa?

W praktyce często pojawia się pytanie, kto powinien sporządzić wycenę firmy i jak właściwie ją przeprowadzić. Nierzadko proponowanym rozwiązaniem jest: „księgowy zrobi DCF-a, czyli wycenę na podstawie zdyskontowanych przepływów pieniężnych”. Ale czy to naprawdę takie proste?

Aby wycena była rzetelna, konieczne jest zrozumienie specyfiki branży, modelu biznesowego, strategii firmy oraz identyfikacja kluczowych zasobów i sposobu ich wykorzystania. Co w sytuacji, gdy firma nie generuje gotówki, przynosi straty, posiada znaczny majątek trwały lub aktywa nieużywane operacyjnie? A co jeśli dopiero zaczyna działalność, a jej wartość opiera się głównie na pomyśle i unikalnych aktywach niematerialnych, takich jak know-how?

W takich przypadkach standardowe podejście do wyceny, oparte wyłącznie na przepływach pieniężnych, może być niewystarczające. Potrzebne jest szersze spojrzenie, uwzględniające kontekst strategiczny i operacyjny firmy.

W Polsce nie istnieją ustawowe ani korporacyjne regulacje dotyczące wyceny przedsiębiorstw — ani co do metodyki, ani osób uprawnionych do jej przeprowadzania. W praktyce wycenę może sporządzić każda osoba, która posiada odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie. Zlecający najczęściej kierują się takimi kryteriami jak: kwalifikacje ACCA, tytuł biegłego rewidenta, stopień naukowy, doświadczenie w renomowanych firmach doradczych czy rekomendacje.

Brak wiedzy na temat procesu wyceny sprawia, że zlecający nie zawsze wiedzą, co powinno się w niej znaleźć. Oprócz tego nie wiedzą, ile potrwa przygotowanie raportu i jaki jest jego koszt. Pomijając rzetelność i obiektywizm, istotna staje się również cena adekwatna do wartości rynkowej usługi.

Co powinno stanowić podstawę
do wyboru przedsiębiorstwa?

W polskich warunkach proces wyceny przedsiębiorstw wspiera Krajowy Standard Wyceny Specjalistycznej „Ogólne zasady wyceny przedsiębiorstw”, opracowany przez Polską Federację Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych i rekomendowany przez Stowarzyszenie Biegłych Wyceny Przedsiębiorstw w Polsce. Dokument dostępny jest na stronach:

• www.pfsrm.pl
• www.sbwpwp.org/standardy-zawodowe

Standard obejmuje wycenę przedsiębiorstw, ich zorganizowanych części oraz udziałów kapitałowych. Proces wyceny rozpoczyna się od określenia celu, przedmiotu i założeń (np. kontynuacja działalności vs. likwidacja), co pozwala dobrać odpowiedni standard wartości:

• godziwa wartość rynkowa (fair market value),
• wartość sprawiedliwa (fair value),
• wartość inwestycyjna (investment value),
• wartość wewnętrzna (intrinsic value).

Na tej podstawie wybiera się jedno z trzech podejść wyceny:

• dochodowe (np. metoda DCF),
• rynkowe,
• majątkowe.

W przypadku transakcji, wartość bazowa może wymagać korekt, uwzględniających specyfikę firmy, jej aktywa oraz sytuację finansową. Finalnie powinniśmy uzyskać szacowaną wartość w postaci kwoty lub przedziału wartości.

Procedura wyceny przedsiębiorstwa
– co powinna obejmować?

Proces wyceny przedsiębiorstwa powinien rozpocząć się od analizy historycznych wyników finansowych i operacyjnych firmy, a następnie oceny jej planów rozwoju oraz perspektyw rynkowych. Niezbędna jest znajomość narzędzi analizy strategicznej (np. PESTEL, 5 sił Portera, analiza cyklu życia sektora) oraz analizy finansowej (np. wskaźnikowej). Ważnym elementem jest także pozyskanie danych o transakcjach podobnych podmiotów z rynku kapitałowego.

Choć techniczne obliczenie wskaźników nie jest trudne, wyciągnięcie trafnych wniosków dotyczących kondycji firmy, jej mocnych i słabych stron oraz otoczenia rynkowego wymaga doświadczenia i wiedzy biznesowej. Dlatego sama znajomość metod wyceny nie gwarantuje jeszcze rzetelnego wyniku — kluczowe jest zrozumienie kontekstu działalności firmy.